Punctuation: the gter tsheg

I've been thinking about punctuation lately, namely the gter tsheg. Here are few themes and questions that have come up.

•  Some translators like to include the gter tsheg (i.e., ༔ ) at the end of every line in English. To be honest, I'm not such a fan. The gter tsheg replaces the shad (i.e., ། ) at the end of a line so if we include the gter tsheg to show that a text is a treasure text we should also include the shad other times to show that it is not a treasure text! This is obviously not feasible. Some have put a single gter tsheg at the end of a block of text to show that it is a treasure. This seems to work a lot better. It fulfills the same purpose without so many additional punctuation marks. In fact, it's a lot like jewelry (rgyan cha). A single thin gold necklace looks far more attractive than fifty chunky chains of iced gold. Indeed, sometimes less is more. I wonder if we couldn't invent a treasure period mark? My understanding is that the gter tsheg was developed not so much from the process of the revelation of the treasure but from the process of writing it down. So how would it look like if we made an English version? I have no idea. Maybe something like the Chinese period mark (。). Or maybe not!
   
• I wonder why the gter tsheg is actually not called a gter shad since it replaces the shad and not the tsheg? Perhaps because structurally it resembles more a dot than a bar?
  
• Now where does the gter tsheg come from? That is a very good question that I do not know the answer to. It might be interesting to note that there is a double tsheg found in Dunhuang manuscripts. Sam van Schaik notes how the double tsheg fell out of usage after the Imperial Period. Perhaps it was revived albeit in a modified form with the rise the terma tradition? Van Schaik has more on the different from of tshegs here: https://readingtibetan.wordpress.com/resources/punctuation/
  
• From the Rangjung Yeshe Dictionary:

Terma sign, according to the vision of Taksham Dorje, it is said that the two circles symbolize means and knowledge and the crescent moon their indivisible unity. This is, however, not totally fixed since the wood blocks at Mindroling have only two circles without a crescent moon.

If you have any info or resources on this please do share! Here is a beautiful piece of calligraphy by Tashi Mannox featuring the gter tsheg which I do not own the rights to.

སྔགས་ཕ།

Have you ever noticed that in the beginning of so many rnam thars it mentions how it was the father who first taught them reading, writing, and basic rituals? The father is usually a ngakpa, perhaps relatively famous in that area and time period, but otherwise unheard of in history. This seems to be a definite recurring theme. It makes sense too. Ngakpa's have children and are skilled in the arts of scripture so it would seem natural for them to produce the great historical figures we find through out rnam thars. If I ever have children, I hope to be such a ngakpa father!

ཧ་ཧ། Haha! Representations of laughter in Tibetan literature

I just read an interesting New York Times article titled, "Laugh and the World Laughs With You. Type ‘Ha,’ Not So Much." In this piece Jessica Bennett describes the development of textual representations of laughter:

Textual representations of laughter go back at least to Chaucer, who fancied the onomatopoeic “haha” to convey merriment in his writing. (Shakespeare preferred a more staccato “ha, ha, he.”) But neither Chaucer nor Shakespeare could have predicted the universe of meaning that now exists in the subtle nuance between those two expressions. These days, a HAHAHA versus a ha in a text can indicate the difference between “I’m dying laughing” and “I literally never want to see you again.”

What first came to mind for me was a textual representation of laughter that I chanced upon in one of Mipham's texts. This short text, Dispelling Doubts About the Tantras of the Ancient Translation School (Snga 'gyur rning ma'i rgyud kyi byung tshul la dogs sel), is about three folio sides in length and does pretty much what you would expect from the title, that is defend the Nyingma tantras. What is of interest here though are it's final words:

After discrediting his detractors positions, Mipham enjoys himself a good laugh.

I had seen ha ha written in Tibetan plenty of times on WeChat, but this was the first time I had seen it in a classical Tibetan text. Curiosity piqued, I decided to do a search of TBRC (I can just not get used to saying BDRC) for other instances of laughter in the form of words.

The first text I came across was again by Mipham. In fact it was what looks like will he wrote close to his death.  The will is entitled the Haha Testament (Zhal chem ha ha) which gives the reader a strong sense that death is not something to be feared but in fact somewhat humorous. In this text he describes to whom his belonging--some clothing, statues, and silver--should be given to. "Otherwise," he writes, "what need is there to give things like statues and so forth to the clear light?" (de min sku 'dra sogs 'od gsal la ci mkho byin). He says it would be nice to print  his commentary on the Ornament of the Mahāyana Sūtras (mdo rgyan 'grel pa) but makes it clear that he doesn't care what they do or do not do (nga la ci byas ma byas re dogs med). He makes aspiration for all those connected to him to be reborn in Sukhavati and assures his audience that he has no agony or sorrow whatsoever. The only reason he writes a will is for those who might feel uneasy about his passing. It is, afterall, the way things are done in the world (de ni 'jig rten tshul lugs red).

Perhaps the first thing to come to minds of many readers is the 100 syllable mantra of Vajrasattva. The ha ha ha ha that we are so familiar with towards the end of the mantra is said to represent or rather be the four immeasurables, the four empowerments, the four joys, and the four kāyas. This is according to Jamyang Khyentse Wangpo's translation into Tibetan.

There are a quite a few other instances of ha ha being used in Tibetan that can be gleamed from a TBRC. It would seem that they are all of the above two categories though; that is, either representations of laughter or as mantric formula. Either way, I encourage you all to research these further. What is the oldest usage? Are there any instances of laughter in the Dunhuang texts?

ཧོར།

I attended an interesting lecture today from a Japanese professor on the diplomatic ties between the Tibetan empire and other surrounding empires. It would seem that the timeline and series of events he drew is as follow: first the Tibetan empire was militarily and politically dominant over central Asia; then the Tang Chinese made military alliances with the 'Jang empire, Uighur (hor?), and other central Asian empires that lead to several serious defeats of the Tibetans; the Tibetans figured this out and secretly made peace agreements with the other empires (including Tang Chinese) and thereby breaking the Chinese "siege"; it was this series of peace treatises that encouraged the imperial support of Buddhism. The professor described it much more precisely and with dates however I believe that is the gist of it.

At any rate, what I want to get at is the term hor. The professor had given hor as a translation for Uighur which I found surprising. Usually hor is used to refer to the Mongols (text often talk about turning back the hordes of Mongols) and many Tibetans refer to themselves as hor since their ancestors where Mongols that settled in Tibet and assimilated (often around Nag chu and Brag mgo). I found the courage to ask him during the Q&A and he said that hor was indeed to describe Central Asian neighbors. I would still like to verify this further though.

I suggest that we need to understand the word hor relative to historical time period. It would be great if someone (maybe you?) could do a study on this word to reveal how it's use and what it refers to. Is it an indigenous term or was it borrowed from another language? Where does the first instance of it appear? Supposedly it is in the Dunhuang texts, but I'm not positive about that.

I feel tempted to suggest "Turk" or "Turkish" as a translation for hor but am now sure whether it's too inclusive a tranlsation or too exclusive.

བཞུགས་སོ།།

I usually associate bzhugs so coming at the end of a text title. It's rarely ever translated, but could be rendered as "herein lies" then followed by the title. Usually just putting the title on a title page in large font "translates" it. However I recently saw bzhugs so printed on this incense packaging.  I wonder where else it might be used (the dkar chag of a statue for instance?).

"Herein lies Minling Incense with authentic ingredients and ritual procedure"

མཁས་བཙུན་བཟང་གསུམ།

ཤེས་བྱའི་རིག་པའི་གནས་ལ་མ་རྨོངས་པ་ནི་མཁས་པ་དང་། སྒོ་གསུམ་གྱི་ཉེས་སྤྱོད་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་གཙང་བ་ནི་བཙུན་པ། གཞན་ཕན་གྱི་ལྷག་བསམ་རྣམ་པར་དག་པ་ནི་བཟང་པོའོ། །

Learning means to be be unmistaken in fields of knowledge. Discipline means to have maintain ethical vows of physical, verbal, and mental conduct. Kindness means to have genuine altruism for the benefit of others.  

མཆོག་ཏུ་གྱུར་བ། vs. མཆོག་ཏུ་མི་འགྱུར་བ།

I was chanting through the Concise Manual for Daily Practice (Rgyun gyi rnal 'byor bkol byang) recently when I came across the following line:

Mchog tu mi 'gyur bde chen rdo rje'i ngang:

I had to take a second glance because my initial instinct was to read it as "Within the non-supreme, blissful, vajra state..." which would be perhaps an anomaly in Tibetan Buddhist literature. So I took another looked and compared it with the translation before noticing my error. I was reading mchog tu mi 'gyur as mchog tu mi gyur, that is without the a prefix. As I know see, this makes a huge difference. The above line should then rather be read as "Within the supreme, immutable, and blissful varja state..."

It is the gyur in past tense that is often said to act like a yin and translates bhū in Sanskrit. It is also the gyur in the name of the great treasure revealer Mchog gyur gling pa for instance. Mi 'gyur on the other hand is a stock phrase meaning "immutable" (it's also a personal name which speaks to it's ability to stand alone by itself).

Of course, a single syllable can invert the meaning of a line (as in the case of a negation) but this was the first time I saw how a single letter could change  and thereby alter meaning so radically!

The Great Treasure Chokgyur Lingpa

Speculative etymology

The verbs zhi ba (to be pacified) and shi ba (to die) strike me as being etymologically related. To be honest, I'm not sure how the etymology of words are traced. But given that they sound relatively similar and represent somewhat similar process one would think that there must be some connection.

ཇ་ཨེ་འཐུང་། ཟ་མ་ཨེ་ཟོས།

This photo was taken my friend's sister took on her trip through Lhasa. It's of a tea house by the name of Toilet Tea House. It's real. Supposedly there used to be a public toilet (like there are throughout Tibet) where the tea house now stands and hence it was aptly named. Perhaps it's important to note that the Chinese is a transliteration and NOT a translation! Can I invite you for a cup of ... tea?

My friend's comment on his sisters photo was "Did you drink any tea? Did you eat anything?" (Tibetan in the title to this post). It's interesting to note that there are two ways to conjugate the verb za, to eat.

1.)   མ་འོངས་པ། བཟའ། ད་ལྟ་བ། ཟ། འདས་པ། བཟས། སྐུལ་ཚིག ཟོ།

or

2.)  མ་འོངས་པ། བཟའ། ད་ལྟ་བ། ཟ། འདས་པ། ཟོས། སྐུལ་ཚིག ཟོ།

Basically the difference is with the past tense form, not with the meaning. It seems that the first is more prevalent in Central Tibet and the second in Eastern Tibet. Also on that note, in Central Tibet they prefer to use the word gsang spyod for toilet which is also understood in Eastern Tibet although they more often use spyod khang. At any rate, please enjoy yourself a nice tea today!

Round two of the scholar-practioner ideal

Hi all,

I'm back after a hiatus of what looks like... a year and a half. Yikes!

My last post was at the of end of February 2016. It was about that time that the Masters was heating up, I was struggling with emotional battles, and Nepal was hit with a 7.2 earthquake two months later. I don't wish to make excuses, but reflecting back, I understand why this blog came to a stand still. My musings on Tibetan language certainly never stopped as I've kept reading as much as I could, however, I simply didn't have the capacity to share them.

Now, a year and a half later, I have finished the MA, starting practicing more seriously (and, I believe, by virtue of that attained some basic mental-emotional stability), and life has more or less smoothed out.

There's many musings I'd love to share, but today I want to create some "tendrel" or auspicious circumstances (rten 'brel) for this blog by sharing some advice from Dza Paltrul (Rdza dpal sprul). These lines really spoke to me about the ideal of the scholar-practitioner---someone who is neither a dry intellectual nor someone informed by blind faith; someone who possess great learning and wisdom yet is accompanied by great humility and compassion:

དེ་ལྟར་ཡུལ་ཤེས་བྱ་སྤྱི་གནས་ལུགས་རྟོགས་ཀྱང་།  ཡུལ་ཅན་ཤེས་པ་རང་གི་གནས་ལུགས་མ་རྟོགས་ན།  ཆོས་ཐམས་ཅད་ཤེས་བྱའི་ཡུལ་དུ་ལུས་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོར་མི་འགྲོ་སྟེ་རྟོགས་པ་དེ་ཉིད་ལ་སླར་ང་རྒྱལ་དང་རློམ་སེམས་སྐྱེ་ཞིང་།  གང་ཟག་གི་བདག་རགས་སུ་འགྲོ་བས།  ཤེས་བྱ་ཤེས་མཁན་གྱི་བློའམ་སེམས་སམ།  ཡིད་དམ་རྣམ་ཤེས་ཁོ་རང་གི་གནས་ལུགས་རྟོགས་དགོས། 

I have translated this below in what many would call an "interpretive" manner (although I would argue that there is no translation that is not interpretive). What I mean to say is that, I translated it as it spoke to me:

Even if you understand the general reality of external objects and intellectual facts, you may have still not realized the particular reality of the inner subject or the mind. If that is the case, then everything will simply remain within the realm of [mere] facts and will not serve to remedy your disturbing emotions. Likewise, you will feel more pride and arrogance with respect to your knowledge and [your sense of] personal self will become coarser. Therefore, you must realize the natural state of that which knows objects of knowledge--the intellect, the mind, consciousness, or whatever you may call it.

It's great to study Buddhism. It's great to study philosophy. It's great to study language, grammar, history, and so on. It really is a joy. But if we leave our studies merely at an intellectual level, it would really be a loss. Instead, let us let them let them transform us for the better! The majority of the musings on this blog will be on random fun facts and discoveries about the Tibetan language but nevertheless, let's see what happens!

 

•

རྒྱལ་ཀུན་གྱི་སྐྱེད་ཡུམ་ལྷ་མོ་དབྱངས་ཅན་མ་ལ་ན་མོ།

Homage to Sarasvatidevi, the mother of all awakened ones.

Can you write colloquial Tibetan?

This recent article analyzes the 'dug gas and yod pas that we so often find written in manuals on central dialect. The author first stresses the importance of a unified literary language in light of the wide variety of local dialects. He critiques those who write their words from local dialects only according to their understanding of the sounds without any thought to possible literary origins or parallels. Thus he tries to show how the question words in central dialect, namely yod pas and 'dug gas, came about from the question particle E, making a convincing argument based on textual references. I agree wholeheartedly with the author that we should amend the way we write colloquial to fit more comfortably with the sensibilities of literary Tibetan.  

དབུས་སྐད་དུ་“ཡིན་པས་”དང་“འདུག་གས་”ཞེས་པའི་ཡིག་ཐོབ་དངོས་གང་ཡིན་ལ་རགས་ཙམ་དཔྱད་པ།

ཤིས་ཚང་ལྗང་མྱུག

བསམ་ཚུལ་ཞིག་དང་འབྲེལ་ཏེ་གླེང་སློང་བ།

ཉེ་བའི་ལོ་འདི་དག་གི་རིང་བོད་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་དུ་དབྱངས་གསལ་གྱི་སྦྱོར་བར་བརྟེན་ནས་ན་གཞོན་རྩོམ་ལ་འཇུག་མཁན་ལོ་རེ་ནས་ལོ་རེར་ཇེ་མང་ཇེ་མང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་ནི།  འདས་པའི་ལོ་ཟླའི་ཁྲོད་བོད་ཡིག་ལ་སྔ་ཕྱིར་འཕྲད་མྱོང་བའི་སྐྱ་ཟད་སྔོ་རྡུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་དེའི་ངོས་ནས་བལྟས་ན།   ཅི་འདྲའི་བློ་བག་བྲོད་པོ་ཞིག་རེད་ཨང་།  འོན་ཀྱང་།   ཁོ་བོར་མཚོན་ན།  ཞོར་དུ་རི་བོང་གནམ་རྡིབ་ལྟ་བུའི་སེམས་ཁྲལ་ཐོལ་བ་ཞིག་ཀྱང་ངང་གིས་འབྱུང་གིན་འདུག་སྟེ།   འུ་ཅག་གི་སྔོན་བྱོན་དྲན་དབང་གསེར་གྱི་རི་བོ་ལྟ་བུ་དག་གིས་གནའ་ནས་ད་བར་བརྗོད་བྱ་ཅི་རིགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་རི་བོའི་གཏོས་དང་མཉམ་པ་ཞིག་བརྩམས་་ཤིང་།  དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཡིག་འགྲོས་གཅིག་གི་ལམ་ནས་རྗོད་བྱེད་ཚིག་གི་ཕྲེང་བར་བསྡེབས་པའི་དགེ་མཚན་གྱིས་ད་ལྟ་ད་དུང་ཡང་ང་ཚོ་ཐུན་མོང་གིས་གོ་ཐུབ་པ་དེ་ལྟར་ཡང་།  ད་སྐབས་ཀྱི་རྩོམ་འབྲི་བ་ཚོས་རང་རང་གི་ཡུལ་སྐད་བྱེ་བྲག་པ་རེ་ཡིག་ཐོབ་ལའང་མ་བལྟས་པར་གར་ཐོད་ཐོད་དུ་འབྲི་སྤྱོད་སྤེལ་གསུམ་གྱི་ལས་སུ་འཇུག་པ་འདི་ཀོ་བརྒྱ་ལ་འདི་ལྟར་དར་སོ་ཆེ་རུ་ཕྱིན་ན།  སྐབས་ཤིག་རིང་མཁས་དབང་དགེ་ཆོས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལྟར།  “དིང་སང་མཐའ་མི་འགའ་ཞིག་གིས། དབུས་ཀྱི་ཕལ་སྐད། བླ་དྭགས་ཀྱི་ཕལ་སྐད་སོགས་སྣང་བར་གང་དྲན་གྱིས་སྐད་མཛོད་དང་གླེགས་བམ་སྡེབ་པ་འདི་རིགས། བརྒྱ་ལ་དར་སྲོལ་ཆེ་རུ་སོང་ན། ཡུལ་སོ་སོའི་ཕལ་སྐད་མི་འདྲ་བའི་རྐྱེན་གྱིས། བོད་ཀྱི་སྐད་སྤྱི་ཡང་དུམ་བུར་ཆད་དེ། ནམ་ཞིག་ན་ཡུལ་སོ་སོའི་སྐད་དང་ཡི་གེ་ཕན་ཚུན་བརྡ་མི་འཕྲོད་པ་ཞིག་འོང་ངེས་”[1] པའི་ཐུགས་ཁྲལ་མཛད་པའང་དོན་དུ་སོང་བར་འདུག་པས།  དུས་དེར་ང་ཚོ་ཐུན་མོང་ལ་ཇི་འདྲའི་གྱོང་མི་ཆེའམ།

ཁོ་བོའི་སེམས་ཁྲལ་དང་འབྲེལ་བའི་སྐད་ཆ་འདི་ནི་ད་སྐབས་ཀྱི་བོད་སྐད་ཡིག་གི་གླེང་གཞིའི་ངོས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་ཕྱོགས་གཅིག་ཡིན་ལ།  འདི་ལ་ཤེད་དང་ཤུགས་ཀྱིས་མི་འདོད་པའི་དགག་གཞག་བྱེད་མཁན་ཡང་མང་དུ་མཆིས་ཀྱང་།  ཁོ་བོས་ནི་མུ་མཐུད་དུ་འདི་ཁོ་ན་ཨ་འཐས་སུ་འཛིན་གྱིན་ཡོད།  གལ་ཏེ་སྔར་ཡིག་སྲོལ་དུ་ཡོད་མེད་ལ་མ་བལྟས་པར་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་དག་ཡིག་ཐོག་ཏུ་བྲི་དགོས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནའང་།  ཐོག་མར་ཡུལ་སྐད་གང་ཞིག་ཏུ་འབྱམས་ཆེ་བའི་བརྡ་དེའི་འགྱུར་རིམ་ལ་གཞིགས་པའི་ཡིག་ཐོབ་གང་ཡིན་འཚོལ་རྒྱུ་དེའང་སྐད་ཡིག་ལ་ཤ་ཚ་བའི་ལས་སུ་ཆེ་ཞིང་།   ཡུལ་སྐད་ཡིན་ཡང་ཁྱོད་ཀྱི་ངག་ནས་ཐོན་པའི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་བབ་ཅོལ་དུ་འབྲི་ག་ལ་རུང་ཨང་སྙམ།

བསམ་ཚུལ་འདིས་སྣེ་དྲངས་ཏེ་ཞོལ་ནས་དབུས་པའི་ཡུལ་སྐད་དུ་རྒྱུགས་ཆེ་ཞིང་།  གཞན་གྱིས་ཡིག་ཐོག་ཏུ་”ཡིན་པས་”དང་”’འདུག་གས་”ཞེས་འབྲི་བཞིན་པའི་དོན་དངོས་ཀྱི་ཡིག་ཐོབ་གང་ཡིན་ལ་རགས་ཙམ་དཔྱད་པར་བྱ།

དང་བོ།  སྤྱིར་ཨེ་ཡིག་དྲི་ཚིག་ལ་འཇུག་པ་དེའི་སྒྲུབ་བྱེད་དུ་བསྟན་པ།

བོད་སྐད་ལ་རྒྱུས་ཡོད་པའི་བོད་མི་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་ཨེ་ཡིག་མིང་ཚིག་གང་ཞིག་གི་སྔ་ཕྱི་གང་རུང་དུ་སྦྱར་ཚེ་དྲི་བ་སྟོན་པའི་བརྡ་ལ་འཇུག་པ་ནི་སུ་ལའང་མྱོང་བས་གྲུབ་ལ།  ད་དུང་རྒྱུན་སྤྱོད་ཀྱི་སྐད་ཆའི་ཁྲོད་དུ་དོ་སྣང་བྱས་ཚེ།  ཨེ་ཡིག་ཧ་ལས་པ་དང་ངོ་མཚར་བ་སྟོན་པའི་ཚིག་གྲོགས་སུ་སྦྱར་བའང་ཡོད།  དེར་བརྟེན།  ཕྱིས་སུ་བསྒྲིགས་པའི་<<བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོར་>>ཡང་།  ཨེ་ནི།  “བྱ་ཚིག་གི་སྔོན་དུ་སྦྱར་ཞིང་དྲི་བ་སྟོན་པའི་ཚིག་གྲོགས་ཤིག་”ཅེས་བཀྲལ་ཡོད་ལ།  དེའི་དཔེ་བརྗོད་དུའང་།  “ཨེ་ཚར།  ཨེ་དྲན།  ཨེ་ཡིན་”[2] སོགས་བཞག་ཡོད།  དེ་བཞིན་དུ།  <<དག་ཡིག་གསར་བསྒྲིགས་དག་བཅོས་མར་>>ཡང་།  ཨེ་ཡིག་ལ་འགྲེལ་བཤད་གསུམ་བཀོད་པ་ལས།  གཉིས་པར་”དོགས་པ་ཟ་བའམ་དྲི་བ་བྱེད་པའི་སྒྲ་སྟེ།  ཨེ་ཡོད། ཨེ་ཡིན། ཨེ་ཟ། ང་ཚོ་འགྲོ་ཨེ་ལྟ་བུ།”[3] ཞེས་ཨེ་ཡིག་མིང་གི་ཐོག་མཐའ་གཉིས་སུ་སྦྱར་ནས་དྲི་བར་འཇུག་ཚུལ་དཔེ་མཚོན་གྱིས་བསྟན་ཡོད་པ་དེས་འདིར་ཐོག་མའི་རྩོམ་བྱང་དུ་བསྟན་དོན་ཏེ།  དབུས་པའི་ཡུལ་སྐད་དུ་”ཡིན་པས་”དང་”འདུག་གས་”ཞེས་པ་དག་གི་ཡིག་ཐོབ་དངོས་ནི་ད་ལྟར་ཀུན་གྱིས་འབྲི་བཞིན་པའི་”པས་”དང་”གས་”ཞེས་པ་མ་ཡིན་པར་མིང་གཞི་པ་ལ་ཨེ་ཡིག་སྦྱར་བའི་”པེ་”དང་། “གེ་”ཞེས་པ་དེ་རེད་ཅེས་གླེང་བསླངས་པ་ཡིན།

འདི་ལྟར་བསྙད་ཚེ་འགའ་རེས་བོད་ལ་དབྱངས་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་མ་མཛད་པས་ཁྱོད་ཀྱིས་མིང་གཞི་པ་དང་ག་གཉིས་ལ་དབྱངས་ཨེ་ཞུགས་ཏེ་པེ་དང་གེ་ཞེས་སྦྱར་བ་ནི་མི་འཐད་པའི་ཀླན་ཀ་བྱེད་སྲིད་མོད།  དེ་ནི་མི་སྐྱོན་ཏེ།  མིང་གཞིའི་སྲོག་ཏུ་དབྱངས་ཡིག་ཞུགས་པ་དང་།  ལེགས་སྦྱར་ལྟར་དབྱངས་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་མེད་པ་གཉིས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་འགལ་བར་ལྟ་མི་རུང་ཞིང་།  དྲན་སོས་པ་ཞིག་ལ་ད་ལྟར་ཞལ་བཞུགས་པའི་མཁས་པའི་དབང་བོ་བསེ་ཚང་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་ཆོས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་མཆོག་གི་དཔེ་ཁྲིད་སྒྲ་འཇུག་ཅིག་ལས།  “ཀ་ཡི་སྲོག་ཏུ་ཨ་ཡོད་ན།  དབྱངས་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཡོད་མི་དགོས་ལ།  དབྱངས་སྲོག་ཞུགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཅེས་པ།  དེར་ཟེར་བ་མ་ཡིན་པར།  ཡིག་གཟུགས་སྟེང་དབྱངས་འདོགས་ལེན་རྒྱ་གར་ལྟར་བྲི་སྒྲུབ་མེད་པ་ལ་བཤད་”[4]ཅེས་གསུངས་པའང་ཐོས་མྱོང་།

གལ་ཏེ་བོད་ལ་དབྱངས་སྲོག་ཏུ་ཞུགས་པ་མེད་ན་དབྱངས་ཡིག་ཅན་གྱི་མིང་གཞི་གང་ཞིག་ཕྱིས་པའམ་ཕྲལ་བའི་ཤུལ་དུ་དབྱངས་ཀྱི་སྒྲ་ཡོད་མི་འོས་མོད།  དེ་ཡོད་པ་ནི་དབུས་སྐད་དུ།  དེ་ནས་ལ་ཨེ་ནས་དང་།  དེ་འདྲ་ལ་ཨེ་འདྲ།  ད་ལྟ་ལ་ཨ་ལྟ་ཟེར་བ་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་ངེས་པ་རྙེད་སླ་ལ།  ཨ་ལག་ཤ་བསྟན་དར་ལྷ་རམས་པས།  ཨ་ཡིག་ཀུན་གྱི་སྲོག་ཏུ་ཞུགས།།[5] ཞེས་གསུངས་པར་ཡང་གོ་བའི་གནད་ཆེའོ་སྙམ།

གཉིས་པ།  སྔོན་གྱི་འབྲི་སྲོལ་དུ་གེ་དང་ངེ་གཉིས་དྲི་བ་སྟོན་པའི་སྒྲར་འཇུག་པ་ཡོད་པའི་ཁུངས་སྟོན་པ།

མིང་གཞི་གང་ཞིག་ལ་ཨེ་ཡིག་སྦྱར་ཏེ་དྲི་བ་སྟོན་པའི་དོན་དུ་འགྱུར་བར་གླེང་བ་ནི་སྤྱིར་ཨེ་ཡིག་དྲི་ཚིག་ལ་འཇུག་པ་ཡོད་པ་དེ་ཁོ་ནས་རིགས་འདེད་བྱ་དགོས་པ་ཞིག་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ།  སྔོན་གྱི་མཁས་པའི་འབྲི་སྲོལ་དུའང་མིང་མཐའི་རྗེས་འཇུག་རང་འདྲར་དབྱངས་ཨེ་ཞུགས་པས་དྲི་ཚིག་ཏུ་བསྟན་པ་དངོས་སུ་མཇལ་དུ་མཆིས་པས།  འདིར་དེའི་དཔེ་མཚོན་འགའ་རེ་ཁུངས་དང་བཅས་ཏེ་བསྟན་པར་བྱ་བ་ལ།

དེའང་རྗེ་བཙུན་མི་ལ་རས་པའི་རྣམ་ཐར་དུ།  “དེར་གྲོགས་པོ་ངའི་སྔོན་ལ་དིང་རིར་སླེབས་ནས་ཁང་གཉེར་བ་ལ་རྣལ་འབྱོར་པ་འདི་འདྲ་ཞིག་བྱུང་ངེ་དྲིས་པས།  མ་བྱུང་ཁྱེད་རྣལ་འབྱོར་པ་བྱ་བ་སྐྱུར་དད་ཆེ་བ་ཡིན།” ཞེས་དང་། “རྟགས་འདི་འདྲ་དང་འདི་འདྲ་བྱུང་ངེ་གསུངས།”ཞེས་དང་།  རྗེ་བཙུན་ནཱ་རོ་བའི་རྣམ་ཐར་དུ།  “ཁྱེད་ཀྱིས་རྗེ་བཙུན་ཏེ་ལོ་པ་མཐོང་ངེ་གསུངས་པས།”ཞེས་དང་།  འགོས་ལོའི་དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ་ལས།  “དམག་རྣམས་ལ་ང་ཐོས་པ་དགའ་ཡིན།  ངེད་མ་སྨད་ལ་སྡང་བར་བྱས་པས་ད་ཁྱེད་རྣམས་སྐྱིད་པོ་བྱུང་ངེ་།” [6] ཞེས་དང་།  ཀུན་བཟང་བླ་མའི་ཞལ་ལུང་ལས། “བླ་མ་ལ་གཞན་ཚོས་གླང་རི་ཐང་པ་ངོ་ནག་པ་ཟེར་གྱིན་གདའ་ཞུས་པས། ཁམས་གསུམ་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་འདི་ལ་བསམ་ན་ངོ་གདོང་ལ་དཀར་པོ་འོང་བ་འདུག་གེ་གསུངས།”[7]ཞེས་པའི་དཔེ་འདི་དག་གིས་མཚོན་ལ།  འདིའི་རིགས་འགྲེས་ཀྱིས་ཡོད་དམ་དང་ཡིན་ནམ་ཞེས་པ་ལ་ཡོད་པེ་དང་ཡིན་པེ་ཞེས་བྲིས་ན་འོས་ཆེ་བ་ལས།  དིང་གི་འབྲི་ཚུལ་ལྟར་ཡོད་པས་དང་ཡིན་པས་ཞེས་བྲིས་ན་ནོར་བ་ཡིན་པའི་ཁར།  དབུས་སྐད་ལ་ཆ་རྒྱུས་མེད་པ་ཚོས་འདིའི་ཟུར་གྱི་པས་ཞེས་པ་བྱེད་སྒྲ་རྒྱུ་མཚན་ཅན་དུ་འཁྲུལ་དོགས་ཀྱང་ཆེའོ་སྙམ།

གསུམ་པ།  ཕྱིས་སུ་བྱུང་བའི་“ཡིན་པས་”དང་”འདུག་གས་”ཞེས་པའི་དཔེ་ཁུངས་སུན་འབྱིན་པ།

འདིར་ཐོག་མར་ཡིན་པས་དང་འདུག་གས་ཞེས་ཡིག་ཐོག་ཏུ་འབྲི་མཁན་སུ་ཡིན་པའི་ཡས་ཀྱི་མཚམས་འཛིན་པ་ནི་ཁག་ཀྱང་།  ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༣ ལོར་ཀྲུའུ་ཅི་ཝེན་དང་ཞེ་ཧོང་ཧྥང་ཞེས་པ་གཉིས་ཀྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་ཤིང་།  མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔར་དུ་བསྐྲུན་པའི་<<བོད་ཀྱི་ལྷ་སའི་སྐད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་>>ཅེས་པའི་དཔེ་དེབ་ཅིག་ཏུ།  དྲི་བ་སྟོན་པའི་སྒྲར་སྔ་ཕྱིར་”པས་”དང་”གས་”སྦྱར་བ་མང་དུ་མཆིས་ཏེ།  འདིར་དཔེ་མཚོན་འགའ་ཞིག་དྲངས་ན།  ཁྱེད་རང་ཁྲོམ་ལ་ཐད་གས༷།?  ཁྱེད་རང་ལ་ལྕགས་སྨྱུག་ཡོད་པས༷།  ཁྱེད་རང་ཡི་གེ་འབྲི་གི་ཡོད་པས༷། [8]  དཔེ་ཆ་འདི་ཡག་པོ་འདུག་གས༷།[9]  ཞེས་སོགས་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ལ་ཅོ་འདྲི་བར་བྱེད་པའི་ཡིག་ཚོགས་དེས་ཕྱིས་སུ་གཞན་གྱིས་དེ་ལྟར་ཡིག་ཐོག་ཏུ་འབྲི་བར་ཡང་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་མེད་པ་ག་ལ་སྲིད།

སྤྱིར་ང་ཚོས་ངག་ནས་སྒྲ་ཅི་ཞིག་ཐོན་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་དེ་ཡིག་ཐོག་ཏུ་འབྲི་སྐབས་བོད་མི་བྱིངས་ཀྱིས་གོ་ཐུབ་པའི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་འགྲོས་དང་བསྟུན་ཚེ།  ཡིན་པས་དང་།  འདུག་གས་ཞེས་ཨུ་ཚུགས་བྱེད་མི་དགོས་པར།  གམ་ལ་སོགས་པའི་ཕྲད་བཅུ་གཅིག་པོ་དག་མིང་གང་ཞིག་གི་མཐའ་དང་མཐུན་པར་སྦྱར་ན་སྐབས་དོན་དྲི་བའི་དོན་དུ་འཇུག་ཅིང་གཞན་གྱིས་དེ་ལྟར་གོ་བར་ཡང་སོམ་ཉི་བྱེད་མི་དགོས་མོད།  འོན་ཀྱང་།  ཁྱོད་ཀྱིས་ད་དུང་ཡུལ་སྐད་ཀྱི་སྒྲ་ཇི་བཞིན་ཡིག་ཐོག་ཏུ་འབྲི་བའི་ཨུ་ཚུགས་དེ་ལར་ནས་གཏང་མི་འདོད་ན།  དེ་ཡང་ཡིག་ཐོབ་དང་མཐུན་པར་བྲི་རྒྱུ་ནི་ཅིས་ཀྱང་གཡོལ་མི་རུང་བར་འདོད་ལ།   གོང་བརྗོད་དཔེ་དེབ་དེའི་རིགས་ལ་ང་ཚོས་ནམ་དང་གཞར་ཡང་དགག་པ་ཚ་ནན་དུ་གཏོང་དགོས་ངེས་སུ་སྙམ་མོ།།

བཞི་བ།  མིང་གཞི་ལ་ཨེ་ཡིག་ཞུགས་ཏེ་དྲི་བ་སྟོན་པའི་དཔེ་མཚོན་གཞན་བསྟན་པ།

སྤྱིར་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་གཞིར་བཟུང་ན།   མིང་གཞིའི་ཡི་གེ་གང་ཞིག་ལ་ཨེ་ཡིག་ཞུགས་ཏེ་དྲི་བར་འཇུག་པའི་སྣང་ཚུལ་འདི་ནི་དབུས་སྐད་ཁོ་ནར་མངའ་བ་ཞིག་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ།  ཨ་མདོའི་ཡུལ་སྐད་དུའང་།  གོང་ལྟར་མིང་གཞི་ན་ཡིག་ལ་ཨེ་ཞུགས་ཏེ་དྲི་བ་སྟོན་པར་འཇུག་པ་ཤིན་ཏུ་འབེལ།  དཔེར་ན།  ཁྱོད་ད་ལྟ་རང་ཡོང་བ་ཡིན་ནམ་ཞེས་པ་ལ།  ཁྱོད་ད་སོ་མར་ཡོང་བ་ཡིན་ནེ། ཟེར་བ་དང་།  ཁྱོད་གང་ནས་ཡོང་ངམ་ཞེས་པར། ཁྱོད་གང་ནས་ཡོང་ནེ་ཟེར་བ།  ཁྱོད་ལ་སྒོར་མོ་ཡོད་དམ་ཞེས་པར།  ཁྱོད་ལ་སྒོར་མོ་ཡོད་ནེ་ཟེར་བ་སོགས་ཀྱིས་མཚོན།

ཨ་མདོའི་ཡུལ་སྐད་ཀྱི་བརྡ་འདི་ནི་ད་སྐབས་ཡིག་ཐོག་ཏུ་བྲིས་པ་ཆེར་མི་མཐོང་ཡང་།  ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༠ ལོར་མིན་ཧྲིན་ཀྲི་ཞེས་པས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་ཤིང་།  མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔར་སྐྲུན་བྱས་པའི་<<ཨ་མདོའི་ཁ་སྐད་ཀྱི་རྒྱུན་བཀོལ་ཚིག་ཕྲད་>>ཅེས་པའི་དེབ་དེར།  ཁྱོད་གང་ནས་ཡོང་ནིས༷།  དང་།  ཁྱོད་རྒྱ་སྲང་ང་འགྱོ་དགོ་ནིས༷།  ཁྱོས་ཞིང་འདེབས་ཀོ་ནིས༷།[10]  སོགས་མིང་མཐར་ནིས་ཞེས་བྲིས་འདུག་པ་ནི་མ་བརྟག་མ་དཔྱད་པར་རང་དགར་བྲིས་པ་ཞིག་ལས།  དོན་གྱིས་གོང་དུ་བརྗོད་པའི་དབུས་སྐད་ཀྱི་ཡོད་པེ་དང་།  འདུག་གེ་ཞེས་པའི་པེ་དང་གེ་དང་རིགས་འདྲ་བ་ཡིན་པས།   གལ་ཏེ་ཕྱིས་སུ་བརྡ་འདི་ཡིག་ཐོག་ཏུ་འབྲི་མཁན་འབྱུང་ཚེ་”ནེ་”ཞེས་བྲི་འོས་པ་ལས་གོང་གི་དེབ་དེའི་རྗེས་སུ་ཕྱོགས་ཏེ་”ནིས་”ཞེས་བྲིས་པ་ལ་རྒྱུ་མཚན་གང་ཡང་མེད་པའང་ཞོར་དུ་ཤེས་ན་ལེགས་སོ།།

ལྔ་བ།  མཇུག་བསྡུ་བ།

བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་ཐམས་ཅད་ལ་གོང་ལྟར་རྒྱུ་མཚན་དང་ལྡན་པའི་ཡིག་ཐོབ་འཚོལ་རྒྱུ་ནི་ཧ་ཅང་དཀའ་མོད།  འོན་ཀྱང་།  དེ་ལྟར་ཐམས་ཅད་བཏང་སྙོམས་སུ་འཇོག་པ་ནི་གཏན་ནས་་མི་འོས་པས།  གོང་དུ་བརྗོད་པའི་རིགས་འདི་དག་ལ་རིགས་འདེད་ཅུང་ཙམ་བྱས་པ་ན་དེ་ཙམ་དཀའ་བའི་ལས་སུའང་མི་ཆེ་བས།  བོད་ཡིག་ལ་ཞེ་བསམ་པས་ཤ་ཚ་མཁན་དག་གིས་ནོར་བ་རྒྱུན་འབྱམས་སུ་མི་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་དུ་སླད་མར་རང་རང་གི་རྣམ་དཔྱོད་རྩལ་དུ་དཀྲུགས་ཏེ་བོད་སྤྱིའི་སྐད་ཡིག་གི་མདུན་ལམ་ལ་དུས་ནས་དུས་སུ་ལག་ལེན་དང་བསམ་གཞིག་གནད་དུ་བསྣོལ་རྒྱུ་ནི་ང་ཚོས་ངག་ནས་་སྐད་ཡིག་སྲུང་སྐྱོབ་ཅེས་ཁ་གཡང་སྟོང་ཚར་སྒྲོག་པ་ལས་ལྡབ་འགྱུར་གྱིས་ནུས་པ་ཆེ་བར་འདོད་དོ།།

ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༥ ཟླ་ ༠༨ ཚེས་ ༡༨ ཉིན་གྱི་ཕྱེད་ཡོལ་དུ་རྫོགས་པར་བྲིས།

[རྟེན་ཁུངས།]

[1] དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་བརྩམས།  <<བོད་ཆེན་པོའི་སྲིད་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱལ་རབས་དེབ་ཐེར་དཀར་བོ།>>ཞེས་བྱ་བ། [M] <<དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ།>>དེབ་གསུམ་པ། (ལྷ་ས།) བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔར།  ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༠ ཟླ་ ༤ བ།  དཔར་ཐེངས་དང་བོ།  ཤོག་ངོས་(P.272)

[2] ཀྲང་དབྱི་སུན་གྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས།  [M]<<བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ།>>སྨད་ཆ།  (པེ་ཅིང་།)མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔར།  ཕྱི་ལོ  ༡༩༨༥ ལོ།  དཔར་ཐེངས་དང་བོ།  ཤོག་ངོས།(P.3140)

[3] འགྱུར་མེད་ཀྱིས་དག་བཅོས་བྱས།  [M]<<དག་ཡིག་གསར་བསྒྲིགས།>>(དག་བཅོས་མ།)  (ཟི་ལིང་།)མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔར།  ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༤ ལོའི་ཟླ་ ༡༢ པ།   དཔར་ཐེངས་ཉི་ཤུ་བ།  ཤོག་ངོས། (P.917)

[4] བསེ་ཚང་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་ཆོས་ཀྱི་རྡོ་རྗེས་ཁྲིད།  [CD]<<སྙན་འགྲེལ་ཚངས་སྲས་བཞད་སྒྲའི་དཔེ་ཁྲིད་སྒྲ་འཇུག>>ཏུ་གསལ།

[5] ཨ་ལག་ཤ་བསྟན་དར་ལྷ་རམས་པས་བརྩམས། << སུམ་ཅུ་བ་དང་རྟགས་འཇུག་གི་དོན་གོ་སླ་བར་བསྡུས་པའི་བཤད་པ་སྐལ་ལྡན་ཡིད་ཀྱི་པདྨ་འབྱེད་པའི་སྣང་བའི་མཛོད།>>ཅེས་བྱ་བ། [M] <<སུམ་རྟགས་སྐོར་གྱི་དཔེ་རྒྱུན་དཀོན་པོ་འགའ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིགས་པ་མུ་ཏིག་ཕྲེང་བ།>> (ཟི་ལིང་།) མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔར།  ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༦ ཟླ་ ༤ བ།  དཔར་ཐེངས་གསུམ་པ།  ཤོག་ངོས། (P.131)

[6] འགོས་ལོ་གཞོན་ནུ་དཔལ་གྱིས་མཛད།  [M]<<དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ།>> (ཁྲི་འདུ།)སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔར།  ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༤ ལོའི་དཔར་ཐེངས་དང་བོ།   ཤོག་ངོས།(P.514)

[7] ཀུན་མཁྱེན་འཇིགས་མེད་ཆོས་ཀྱི་དབང་པོས་མཛད།  [M]<<རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་ཀློང་ཆེན་སྙིང་ཏིག་གི་སྔོན་འགྲོའི་ཁྲིད་ཡིག་ཀུན་བཟང་བླ་མའི་ཞལ་ལུང་།>> (ཐའེ་ཝན།)ཐའེ་ཝན་ནང་བའི་ཤེས་ཡོན་བདེ་རྩ་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་དཔར།  ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༣ ཟླ་ ༡༢  པ།  དཔར་ཐེངས་དང་བོ།   ཤོག་ངོས།(P.99)

[8] ཀྲུའུ་ཅི་ཝེན་དང་ཞེ་ཧོང་ཧྥང་གཉིས་ཀྱི་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས། [G]<<བོད་ཀྱི་ལྷ་སའི་སྐད་ཀྱི་སློབ་དེབ།>> (པེ་ཅིན།) མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔར།  ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༣ ལོ།  དཔར་ཐེངས་དང་བོ།  ཤོག་ངོས།(P.6)

[9] གོང་མཚུངས།  ཤོག་ངོས།(P.13)

[10] མིན་ཧྲིན་ཀྲི་ཡིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས། [M] <<ཨ་མདོའི་ཁ་སྐད་ཀྱི་རྒྱུན་བཀོལ་ཚིག་ཕྲད།>> (ཟི་ལིང་།) མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔར།  ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༠ ཟླ་ ༨ པ།  དཔར་ཐེངས་དང་བོ། ཤོག་ངོས།(P.39/48)

རྩོམ་ཁུངས། བཙན་པོ་ཚང་།

རྩོམ་འདིའི་སྦྲེལ་ཐག http://www.tsanpo.com/debate/16362.html

An inspirational quote for those struggling in their studies and reserach

བདེ་བ་ཆུང་ལ་ཆགས་པ་དེས།།
བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཐོབ་མི་སྲིད།།

bde ba chung la chags pa des//
bde ba chen po thob mi srid//

You will never attain the great happiness
Through attachment to the tiny happinesses.

On the production of the Nartahng Kanjur (14 CE)

"The production of a handwritten Kanjur was an enormous enterprise, which would not have been possible without the resource and expertise of mChims 'Jam dpal dbyangs, who served as the chaplain to Buyantu-qan (1311-1320) and used his position at the Yuan court to solicit substantial donations. It necessitated the collection of Buddhist manuscripts from many monasteries across Tibet, and the expertise of religious specialists who had to ascertain the authenticity of the texts and supervise their distribution in the Vinaya ('dul ba), Sutra (mDo), and Tantra (rGyud) sections that commonly comprise the Kanjur. The making of the first Narthan collection was an impressive endeavor, as Eimer (1988, 66) explains:

A learned monk needs about five months in order to copy one volume of the Kanjur. The task of revising the manuscript copy takes an additional month. Here one has to bear in mind the fact that [a] full set of the early version of the Kanjur consist of 111 volumes. Therefore a great number of well-trained monks were assembled at Narthang monastery. All these scribes needed housing, food and assistance, not to mention paper and ink; and they were not only engaged in copying the Kanjur, but they were also busy preparing exemplars of the Tanjur with its more than 200 volumes."


Georgios T. Halkias in Luminous Bliss: A Religious History of Pure Land Literature in Tibet. (p.87-88)

ཁ་སྐད་གསར་བ།

tshe ring shwa mo

"long life hat"

slang for condom 

Five!

Apparently the word lnga is used in central dialect slang as a way of telling someone to shut up. For example, if someone is bothering you by asking you for some information or a number etc., you just say lnga! and that gives them their answer--to shut up. I'm not sure how this came about but putting your five fingers together also sort of looks like a gesture that could carry the message across. 

For all the lefties out there...

dgra lag

"enemy hand"

i.e., the left hand

"There needs to be a limit even on how we understand 'wrong' words" bySangdor

A nice (and short) article by Sangdor on how not all Tibetan words can be made to make sense. sometimes what the word is conventionally understood to mean outweighs any etymological explanation. perhaps is English speakers don't have as much of a hang up about this because our words come from an orgy of different languages. while i must admit that one of myself favorite aspects of Tibetan is being able to directly see the etymology of words (or so we think), it's not surprising that this doesn't hold up for every single word.

----------------------------------

ཚིག་སྐྱོན་ནས་འཛིན་པ་ལའང་ཚད་ཅིག་དགོས། སེང་རྡོར། 

2016-01-19 Sangdor 桑多藏族文学网

ཚིག་སྐྱོན་ནས་འཛིན་པ་ལའང་ཚད་ཅིག་དགོས་ས་རེད། བརྡ་གཅིག་ལ་འཇུག་ཡུལ་མང་པོ་ཡོད་པའང་གོ་བར་བྱ་དགོས་སྙམ། དེ་ལས་ལྡོག་ཚེ། སྐད་ཆ་ཐམས་ཅད་ལབ་མི་བདེ་བ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཐོན་ཡོང་བས་ཅི་ལ་དྲག

ད་སྐད་ནི་མ་བཤད། གནའ་སྐད་རང་ལའང་བྱ་འཚོལ་བྱེའུ་འཚོལ་གྱིས་འཇུས་ན་ནི་འཐམ་ས་མང་པོ་ཡོད་དོ། །

དཔེར་ན། ༡ དོགས་པ་ཟ། ༢ གདོན་མི་ཟ། ༣ གོར་མ་ཆག ༤ སྙད་རྐོ་བ། ༥ དབང་ཟ་བ། ༦ སེམས་གསོད་པ་སོགས་ལ་གཅིག་སོམས་དང་།

༡

 “དོགས་པ”ཞེས་པ་གོ་རེའམ་ཤ་རྡོག་ཅིག་མིན་པས། དེ་ཅི་ལྟར་བྱས་ནས“ཟ”དགོས་པ་རེད།

༢

 “གདོན་མི་ཟ”ཟེར་ན་ཅི། འདྲེ་དང“གདོན”སོགས་སུས“ཟ”ཐུབ་བམ།

༣

 “གོར་མ་ཆག”ཅེས་པ་ཡང་ཅི། “གོར་མ”ནི་རྡོ་བའི་དོན། “ཆག”ནི་དངོས་པོ་མཁྲེགས་པོ་ཞིག་དུམ་བུ་གཉིས་སམ་འགར་ལྷུང་བའི་དོན་ནོ། །

༤

 “དབང”ནི“དབང་ཆ”སྟེ། དེ་ཁའམ་སོ་ཡིས་ག་རེ་བྱས་ནས“ཟ”དགོས།

༥

 “རྐོ”ནི་ཐང་རྒོད་སོགས་ཅི་ཞིག་གིས་སློག་པའི་དོན་ཡིན་ན། “སྙད་རྐོ་བ”ཟེར་ནའང་རེད་དམ།

༦

 “གསོད”ནི་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་འཇུག་པས། “སེམས”རང་ཅི་ལྟར་བྱས་ཏེ་གསོད་དམ་སོགས་ལབ་ཡོང་ནའང་མ་ཆོག་པ་མེད་མོད། གོང་གི་བརྡ་འདི་དག་གྲགས་འཇུག་གཉིས་ཐད་ནས་མཚོན་སྟོབས་ཆེ་ཤོས་དང་། འཚོ་བའི་ནང་བཀོལ་ཐེངས་མང་ཤོས་ཆགས་ཡོད་ན། རྩད་པ་དང་རྩེད་མོར་དཔྱོད་པའི་དགོས་པའང་ཆེར་མ་མཆིས་སྙམ།

གསན་པར་རིགས་ལ“གསན་པའི་རིགས”ཞེས་བྲིས་པ་ལྟ་བུ་དང་། “ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱི”ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང་། “ཁོང་ལ་སྙན་ངག་གསན”ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ་སྤྱིར་བཏང་སུམ་རྟགས་ཀྱི་གཞུང་ལས་ཆེད་མངགས་གླེངས་པ་མེད་ནའང་གནའ་ནས་ད་བར་བྱང་བྱང་བར་བཀོལ་ཡོང་བ་དེ་འདྲ་ཤིན་ཏུ་མང་ངོ་། །

ལ་ལ་ལྟར་ཚིག་སྐྱོན་འབའ་ཞིག་འཚོལ་བ་ཡིན་ན་ནི། “སྦྲང་ཆར”ཞེས་པའི་བརྡ་དེའང་ཧ་ཅང་ཁག་པོ་ཡིན། དེ་ཡི་འགྲེལ་དུ། “རྩི་ཤིང་ལོ་ཏོག་སོགས་གསོ་བྱེད་སྦྲང་རྩི་ལྟ་བུའི་གྲུ་ཆར”ཞེས་བྱུང་མོད། དུས་ནམ་ཞིག་ལ་མི་སུ་ཞིག་གིས་སྦྲང་མ་ཁྲ་སིལ་སིལ་དག་ལས་སྦྲང་རྩི་བླངས། སྦྲང་རྩི་སེར་ཐང་ཐང་དག་གིས་རྩི་ཤིང་གསོས་པ་ཞིག་མཐོང་ངམ་ཐོས་སམ་ཞེས་འདྲིའོ། །

“གྲུ་ཆར”ཞེ་ན་ཡང་ཅི། གྲུ་ག་ཞིག་ནས་འབབ་པའི་དོན་ཡིན་ནམ། དེ་ཡི་འགྲེལ་དུ། “ཆར་འཇམ་པོ”དང“དལ་གྱིས་འབབ་པའི་ཆར”ཞེས་བྱུང་ཡང་། གྲུ་ཡི་ཐོག་ན་འཇམ་དང་དལ་གྱི་ཤུལ་ཙམ་མི་འདུག་ལ། ཆར་གྱི་ཐོག་ཏུ་དེ་བས་ཀྱང་མི་རྙེད་དོ། །

སྨྲས་པ།

བརྡ་ཁྱོད་གོ་བ་བདེ་བླག་ཏུ། །འཕྲོད་ཕྱིར་ངང་བྱུང་བྱས་ཀྱང་བྱས། །དེ་ཡང་གྲགས་འཇུག་གཉིས་འཐད་ཅིག །དགོས་མོད་ལྷག་པར་གྲགས་གལ་ཆེ། །གཞན་དུ་རྩོད་སྤོང་ཟད་མི་ཚར། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་བརྡ་ཀུན་རྩ། །འདོད་པ་ལས་ནི་རྒྱལ་བྱས་ནའོ། །

༢༠༡༤ ༡༠ ༡༢

Interesting synonym for kha btags

Lha reg (lit: divine touch?) is another name for a kha btags, or silken scarf. 

At the sacred lake of gnyen po g.yu rtse.

ཁ་སྐད་གསར་བ།

mo mna' ma ngan pa zhig red da/

མོ་མནའ་མ་ངན་པ་ཞིག་རེད་ད།

English cultural equivalent: "She's a bad-ass chick!"

Literal translation: "She's a bad bride."

It's in interesting how it's not only English that uses something bad to describe something extremely good. ("bad", "ill", "sick" etc .)